Uşaqlarda öskürək valideyni tez narahat edən əlamətlərdən biridir. Öskürək qıcıqlandırıcı amillərə qarşı müdafiə reaksiyası ola bilər, amma bəzi hallarda daha ciddi vəziyyətin əlaməti kimi qiymətləndirilməlidir. Xüsusilə bəlğəm qatıdırsa, uşaq onu rahat xaric edə bilmirsə və ya yanaşı əlamətlər varsa, preparat seçimi özbaşına aparılmamalıdır.
ACC preparatları barədə bu yazı istifadə təlimatında və təqdimat materiallarında olan məlumatlara əsaslanır. Məqsəd uşağa diaqnoz qoymaq və ya müalicə sxemi vermək deyil; bəlğəmli öskürək zamanı asetilsistein haqqında valideynin bilməli olduğu ehtiyat məqamlarını aydın izah etməkdir.
Uşaqda bəlğəmli öskürək nəyi göstərə bilər?
Öskürək tənəffüs yollarının təmizlənməsinə kömək edən refleksdir. Uşaqda bəlğəm yarananda bu refleks bəlğəmin xaric olunmasına xidmət edir. Lakin bəlğəm qatı və çətin ayrılan olduqda öskürək daha yorucu ola bilər. Uşaq öskürür, amma selik tam çıxmaya bilər; bu zaman ümumi vəziyyət, nəfəs alma, hərarət və simptomların davametmə müddəti birlikdə qiymətləndirilməlidir.
PDF materialında KRVİ burun axması, boğaz ağrısı, öskürək və bədən hərarətinin qalxması kimi simptomlarla müşahidə olunan respirator virus infeksiyaları qrupu kimi izah olunur. Buna görə uşağın öskürəyinə yalnız ayrıca bir əlamət kimi baxmaq düzgün deyil. Burun tutulması, boğaz ağrısı, hərarət, halsızlıq və nəfəs alma çətinliyi kimi məlumatlar həkim üçün vacibdir.
Uşaqda öskürək bəzən sadə qıcıqlanma ilə bağlı görünə bilər, amma yaş kiçildikcə bəlğəmi xaric etmək qabiliyyəti məhdudlaşır. İstifadə təlimatında 2 yaşdan kiçik uşaqlarda mukolitiklərin tənəffüs yollarının bloklanması riskinə səbəb ola biləcəyi qeyd olunur. Bu səbəbdən kiçik uşaqlarda bəlğəmli öskürək zamanı preparat seçimi mütləq həkimlə dəqiqləşdirilməlidir.
ACC-nin təsiredici maddəsi və məqsədi
ACC preparatlarının təsiredici maddəsi asetilsisteindir. Təlimatda asetilsisteinin tənəffüs yollarında sekretolitik və sekretomotor təsir göstərdiyi, bəlğəmin qatılığının azalmasına kömək etdiyi qeyd olunur. ACC quru öskürəyi dayandırmaq üçün nəzərdə tutulmuş öskürəkəleyhinə preparat kimi təqdim edilməməlidir. Onun istifadəsi qatılıq səbəbindən çətin xaric olunan bəlğəmlə bağlı vəziyyətlərdə müzakirə olunur.
İstifadəsinə göstərişlər hissəsində asetilsistein böyüklərdə, yeniyetmələrdə və 2 yaşdan böyük uşaqlarda qatı, çətin xaric olunan bəlğəmin əmələ gəlməsi ilə müşayiət edilən bronxopulmonar xəstəliklər zamanı sekretolitik terapiya üçün göstərilir. Bu ifadə uşağın hər öskürəyində ACC istifadəsi demək deyil. Əvvəlcə öskürəyin xarakteri və klinik vəziyyət qiymətləndirilməlidir.
Materialda yuxarı və aşağı tənəffüs yollarında bəlğəmin qatılığının azalması və xaric olunmasının yaxşılaşması barədə məlumat verilir. Bununla yanaşı, uşağın bəlğəmi çıxara bilməməsi ayrıca riskdir. Təlimatda asetilsistein istifadəsinin erkən mərhələsində bronxial ifrazatın həcminin arta biləcəyi qeyd olunur; uşaq bəlğəmi kifayət qədər xaric edə bilmirsə, tibbi qiymətləndirmə lazımdır.
Yaş və forma seçimi niyə vacibdir?
ACC formalarının yaş məhdudiyyətləri eyni deyil. ACC 200 fışıldayan tablet üçün təlimatda 2 yaşa qədər uşaqlarda istifadənin yolverilməz olduğu, bütöv tabletin 6 yaşdan aşağı uşaqlarda istifadə olunmamalı olduğu qeyd edilir. ACC 200 oral məhlul hazırlamaq üçün toz formasında isə təsiredici maddənin miqdarına görə 6 yaşdan kiçik uşaqlarda istifadəyə dair məhdudiyyət göstərilir. ACC LONG 600 mq asetilsistein tərkibli forma olduğuna görə 14 yaşdan kiçik uşaqlar üçün nəzərdə tutulmur.
Bu fərqlər praktik baxımdan vacibdir: eyni brend adı altında olan formaları bir-birinin əvəzi kimi qəbul etmək olmaz. Fışıldayan tablet, toz və daha yüksək doza tərkibli forma arasında yaş, istifadə qaydası və asetilsistein miqdarı fərqlənir. Uşağa hansı formanın uyğun olub-olmaması istifadə təlimatı və həkim məsləhəti ilə dəqiqləşdirilməlidir.
Fışıldayan tablet bir stəkan içməli suda həll edildikdən sonra qəbul olunur. Toz forma su, çay və ya şirə kimi mayedə həll edilir. Təlimatda maye qəbulunun asetilsisteinin mukolitik təsirini dəstəkləyə biləcəyi qeyd edilir. Uşaq preparatı qəbul edə bilmirsə, qusma, boğulma hissi və ya bəlğəmi çıxarmaqda çətinlik varsa, istifadə davam etdirilmədən tibbi məsləhət alınmalıdır.
Birlikdə qəbul edilən dərmanlar
ACC-nin öskürəyi azaldan preparatlarla birlikdə istifadəsi ayrıca ehtiyat tələb edir. Öskürək refleksi zəiflədikdə durulaşmış bəlğəmin tənəffüs yollarında toplanması riski yarana bilər. Təlimatda belə kombinasiyanın təyini üçün diaqnozun xüsusilə dəqiqləşdirilməli olduğu göstərilir. Valideyn uşağa eyni vaxtda həm bəlğəmi durulaşdıran, həm də öskürəyi azaldan preparat verməməlidir.
Antibiotik qəbul edən uşaqlarda da qəbul vaxtları vacibdir. Təlimata əsasən, təhlükəsizlik məqsədilə antibiotiklər asetilsisteindən ayrı və ən azı 2 saat intervalla qəbul edilməlidir; bu qeyd sefiksim və lorakarbef tərkibli preparatlara aid edilmir. Antibiotikin başlanması və ya dayandırılması isə yalnız həkim qərarı ilə olmalıdır.
Asetilsisteinlə bağlı qarşılıqlı təsir məlumatlarının bir hissəsi böyüklərdə aparılmış tədqiqatlara əsaslanır. Uşaqda yanaşı xroniki xəstəlik, astma, mədə-bağırsaq xorası tarixi, şəkər mübadiləsi ilə bağlı problem və ya başqa dərman qəbulu varsa, valideyn bunu həkimə və ya əczaçıya bildirməlidir.
Hansı əlamətlərdə həkimə müraciət edilməlidir?
PDF materialında uşaqlarda öskürək zamanı təcili həkimə müraciət tələb edən əlamətlər ayrıca qeyd olunur. Güclü öskürək 38,5°C və yuxarı hərarətlə müşahidə edilirsə, nəfəs almaqda çətinlik, hırıltı, fit səsləri, qabırğalararası sahələrin çökməsi, solğunluq, dodaqların və ya dırnaqların göyərməsi varsa, tibbi yardım gecikdirilməməlidir.
Güclü hürən öskürək, öskürəklə birlikdə qusma və ya qıcolma, qanlı bəlğəm, sinədə ağrı, simptomların uzanması və ya uşağın ümumi vəziyyətinin pisləşməsi də həkim qiymətləndirməsi tələb edir. Körpələr, astması və ya xroniki xəstəliyi olan uşaqlar, həmçinin bəlğəmi xaric etməkdə çətinlik çəkən uşaqlar risk qrupuna daxildir.
Asetilsistein istifadəsi zamanı dəri və ya selikli qişalarda yeni, qeyri-normal dəyişikliklər yaranarsa, təlimata əsasən preparatın istifadəsi dayandırılmalı və tibbi məsləhət alınmalıdır. Çox nadir hallarda ağır dəri reaksiyaları barədə məlumatlar verildiyi üçün bu əlamətlərə laqeyd yanaşmaq olmaz.
Bu məqalə maarifləndirici xarakter daşıyır və dərman vasitəsinin istifadə təlimatını və ya həkim məsləhətini əvəz etmir. Uşaqda ACC yalnız istifadə təlimatına uyğun, yaş və klinik vəziyyət nəzərə alınmaqla, həkim və ya əczaçı ilə dəqiqləşdirildikdən sonra istifadə edilməlidir.
