Yara sağalarkən üzərində qabıq yaranması, yüngül həssaslıq və rəng dəyişikliyi müəyyən mərhələlərdə gözlənilə bilər. Amma qızartının yayılması, ağrının artması, irinli ifrazat, pis qoxu, şişkinlik və sağalmanın ləngiməsi bakterial infeksiya ehtimalını düşündürə bilər. Belə hallarda yaranı “kiçikdir” deyə diqqətsiz saxlamaq düzgün deyil.
Bu yazı Baneosin toz və məlhəm haqqında istifadə təlimatında verilən məlumatlara əsaslanır. Məqsəd diaqnoz qoymaq və ya fərdi müalicə sxemi vermək deyil; sağalmaqda olan və ya məhdud yayılmış dəri zədələnmələrində infeksiya riski, istifadə sahəsi və ehtiyat tədbirləri barədə aydın məlumat verməkdir.
Sağalan yara nə vaxt problem yarada bilər?
Dəri zədələndikdə qoruyucu baryer pozulur. Kəsik, sıyrıntı, yanıq, çat və ya dermatoloji müdaxilədən sonra yaranın üstü bağlansa da, bakterial infeksiya riski tam aradan qalxmır. PDF materialında Baneosin tozunun kəsikdən, kateterizasiyadan sonra, dəridə çatların, epiziotomiya, yaş yaralar və tikişlərin müalicəsində əməliyyatsonrası dövrdə əlavə müalicə kimi istifadə oluna biləcəyi qeyd olunur.
Baneosin məlhəm üçün təlimatda dəri və selikli qişaların infeksion xəstəliklərinin müalicəsi, o cümlədən məhdud yayılmış bakterial infeksiyalar, ikincili infeksiyalaşmış ekzema, dermatozlar zamanı ikincili infeksiya, kəsiklər, sıyrıntılar və yanıqlar kimi hallar göstərilir. Bu ifadələr bakterial infeksiya ilə bağlı çərçivəni göstərir; hər qızartı və ya hər yara avtomatik antibiotik istifadəsi demək deyil.
Yara getdikcə yaxşılaşmalıdır. Əgər qızartı genişlənir, ağrı artır, irin gəlir, yara ətrafı isti və şişkin olur, bədən hərarəti yüksəlir və ya ümumi halsızlıq yaranırsa, həkim qiymətləndirməsi lazımdır. Dərin, geniş, çirkli, heyvan dişləməsi ilə bağlı və ya ağır yanıq görünüşlü yaralarda özbaşına yanaşma ilə kifayətlənmək olmaz.
Baneosin toz və məlhəm nədir?
Baneosin tərkibində iki antibakterial təsiredici maddə olan kombinə olunmuş preparatdır: basitrasin və neomisin. Toz formasında 1 q preparatda 250 BV basitrasin sink və 5000 BV neomisin sulfat var. Məlhəm formasında da 1 q preparatda 250 BV basitrasin və 5000 BV neomisin mövcuddur.
Təlimata əsasən, Baneosin neomisinə və ya basitrasinə həssas mikroorqanizmlərin törətdiyi infeksiyalar zamanı göstərişdir. Preparat göbələk və virus infeksiyalarının müalicəsi kimi təqdim edilməməlidir. Məsələn, su çiçəyi və herpes zamanı təlimatda bakterial ağırlaşmalar ayrıca qeyd olunur; bu, virusun özünə qarşı təsir iddiası deyil.
Toz daha çox yaş və ifrazatlı səthlərdə, məlhəm isə qabıqla bağlanmış və sağalma mərhələsində olan daha quru səthlərdə müzakirə oluna bilər. Bununla belə, forma seçimi yaranın xarakterindən, sahəsindən və infeksiya əlamətlərindən asılıdır. Şübhə olduqda həkim və ya əczaçı ilə dəqiqləşdirmək lazımdır.
İstifadə sahəsi niyə məhdud olmalıdır?
Həm toz, həm də məlhəm nazik qatla tətbiq olunur. Baneosin tozu böyüklərə və uşaqlara zədələnmiş nahiyəyə adətən gündə 2-4 dəfə səpilir; ehtiyac olarsa sarğı qoyula bilər. Baneosin məlhəm böyüklərə və uşaqlara zədələnmiş sahələrə nazik qatla gündə 2-3 dəfə sürtülür; ehtiyac olarsa sarğı qoyulur.
Təlimatda hər iki forma üçün istifadə sahəsinin bədən səthinin 1%-dən çox olmaması qeyd olunur. Bu sahə təxminən pasiyentin ovucunun ölçüsünə uyğun göstərilir. Bu limit vacibdir, çünki preparat geniş zədələnmiş sahəyə çəkildikdə təsiredici maddələrin sorulması ehtimalı və onunla bağlı risklər nəzərə alınmalıdır.
Müalicə müddəti 7 gündən çox olmamalıdır. Tövsiyə olunan dozadan artıq istifadə və ya uzunmüddətli tətbiq allergik reaksiyalar, davamlı mikroorqanizmlərin, xüsusilə göbələklərin artması və sistem sorulma ilə bağlı riskləri artırmağa səbəb ola bilər. Preparatın ağıza düşməsinə yol verilməməlidir, xüsusilə uşaqlarda buna diqqət olunmalıdır. Məlhəm gözlərə tətbiq olunmamalıdır.
Geniş zədələnmələrdə hansı risklər var?
Təlimatda dərinin iri sahələrinin ağır zədələnmələri zamanı Baneosindən istifadə etməmək və ya istifadəsindən qaçmaq lazım olduğu qeyd olunur. Səbəb preparatın sorulması və eşitmənin itirilməsi ilə müşayiət oluna bilən ototoksiklik riskidir. Neomisin zədələnməmiş dəridən az sorulur, lakin yara, xora, yanıq və iltihablanmış dəri kimi hallarda sorulma arta bilər.
Ürək və ya böyrək çatışmazlığı nəticəsində ifrazat funksiyasının ciddi pozulması olan, vestibulyar və ya koxlear sistem zədələnməsi olan şəxslərdə preparatın istifadəsi təlimatda əks göstəriş kimi verilir. Qaraciyər və ya böyrək funksiyası pozulmuş xəstələrdə risk daha yüksək ola bilər. Belə hallarda intensiv istifadə yalnız tibbi nəzarətlə qiymətləndirilməlidir.
Əgər təsiredici maddələrin sorulması baş verərsə, sefalosporinlər və ya aminoqlikozid antibiotiklərlə yanaşı istifadə nefrotoksiklik riskini artıra bilər. Etakrin turşusu və ya furosemid kimi diuretiklər oto- və nefrotoksik təsirləri gücləndirə bilər. Narkotik vasitələr, anestetiklər və ya miorelaksantlar qəbul edən xəstələrdə sinir-əzələ blokadası riski nəzərə alınmalıdır.
Allergiya və superinfeksiya əlamətləri
Baneosin basitrasinə, neomisinə, digər aminoqlikozid antibiotiklərə və ya preparatın köməkçi maddələrinə qarşı hiperhəssaslıq olduqda istifadə edilməməlidir. Neomisinə qarşı allergiya olduqda digər aminoqlikozid antibiotiklərə qarşı çarpaz allergiya müşahidə oluna bilər.
Təlimatda allergiyanın əsasən kontakt dermatit kimi başlaya biləcəyi, uzunmüddətli istifadə zamanı qızartı, dərinin quruluğu və qabıqlanması, səpgi və qaşınma kimi reaksiyaların yarana biləcəyi qeyd olunur. Zədələnmənin yayılması və ya sağaldıcı effektin olmaması da allergiya əlaməti ola bilər.
Allergik reaksiya və ya superinfeksiya inkişaf etdikdə preparatla müalicə dayandırılmalıdır. Məlhəm üçün günəş və ultrabənövşəyi şüa təsirindən fotohəssaslıq və fototoksik reaksiyalar, tərkibində lanolin olduğuna görə isə lokal qıcıqlanma, məsələn, kontakt dermatit ehtimalı qeyd olunur.
Hamiləlik və laktasiya dövründə
Əgər Baneosinin sorulması riski varsa, hamiləlik və ana südü ilə qidalandırma zamanı ehtiyatlı olmaq lazımdır. Təlimatda neomisinin digər aminoqlikozidlər kimi plasentar baryerdən keçdiyi və yüksək dozalarda aminoqlikozidlərin sistem istifadəsi zamanı döldə eşitmə aparatının zədələnməsinin qeyd olunduğu bildirilir.
Bu səbəbdən Baneosin yalnız ana üçün potensial fayda döl üçün mümkün riskdən üstün olduqda istifadə edilməlidir. Hamiləlik və laktasiya dövründə, xüsusilə geniş sahəyə, açıq yaraya və ya uzun müddət istifadə ehtimalı varsa, həkimlə məsləhətləşmək vacibdir.
Həkimə nə vaxt müraciət edilməlidir?
Yara sağalmırsa, qızartı yayılırsa, irinli ifrazat, şişkinlik, artan ağrı, hərarət, qırmızı zolaqlar və ya ümumi halsızlıq varsa, həkimə müraciət edilməlidir. Üz, əl, cinsiyyət orqanı kimi həssas nahiyələrdə zədələnmə, dərin və ya geniş yara, ağır yanıq, dişləmə və çirkli travma zamanı tibbi baxış gecikdirilməməlidir.
Preparat istifadə edilərkən səpgi, qaşınma, dərinin quruması, qabıqlanması, sağalmanın pozulması və ya zədələnmənin yayılması baş verərsə, istifadəyə davam etmək doğru deyil. Tövsiyə olunandan artıq istifadə zamanı böyrək və eşitmə ilə bağlı toksiklik əlamətlərinə diqqət edilməlidir.
Bu məqalə maarifləndirici xarakter daşıyır və dərman vasitəsinin istifadə təlimatını və ya həkim məsləhətini əvəz etmir. Baneosin toz və məlhəm yalnız istifadə təlimatına uyğun və klinik vəziyyət nəzərə alınmaqla istifadə edilməlidir.
