Viruslar və bakteriyalar insanı daim əhatə edir, amma onların hamısı xəstəlik törətmir. Dəri və selikli qişalarda müxtəlif mikroorqanizmlər olur: bəziləri normal mikrobiotanın bir hissəsidir, bəziləri isə müəyyən şəraitdə infeksiyaya səbəb ola bilər. Xəstə insan üçün əsas çətinlik odur ki, virus və bakteriya mənşəli respirator xəstəliklər oxşar görünə bilər.
Viruslar hüceyrə daxilində çoxalan çox kiçik infeksion agentlərdir. Qrip və soyuqdəyməyə bənzər bir çox respirator infeksiyanın səbəbi viruslardır. Bakteriyalar isə müstəqil quruluşa malik mikroorqanizmlərdir; onların bir qismi orqanizmdə zərər vermədən yaşaya bilər, bir qismi isə əlverişli şəraitdə infeksiya yarada bilər.
Niyə fərqi bilmək vacibdir?
Virus və bakteriya fərqi müalicə yanaşmasına təsir edir. Antibiotiklər viruslara təsir etmir. Buna görə burun axması, öskürək və hərarət olan hər vəziyyətdə antibiotik qəbul etmək düzgün deyil. Antibiotik yalnız həkim bakterial infeksiya və ya bakterial ağırlaşma ehtimalını qiymətləndirdikdə təyin oluna bilər.
Respirator virus infeksiyası selikli qişanı zədələyə və orqanizmi bir müddət daha həssas edə bilər. Bu zaman tənəffüs yollarında olan bakteriyalar aktivləşərək ağırlaşmalara səbəb ola bilər. Mənbə materiallarında bu kontekstdə otit, sinusit və bronxit nümunə kimi qeyd olunur. Belə ağırlaşmalar öz-özünə ehtimal kimi yox, klinik əlamətlərə əsasən qiymətləndirilməlidir.
Əlamətlər həmişə cavab vermir
Hərarət, öskürək, boğaz ağrısı, burun tutulması və halsızlıq həm virus, həm də bakterial infeksiyada görünə bilər. Bəzən xəstəlik əvvəlcə virusla başlayır, sonra ağırlaşma əlavə olunur. Bəzən isə respirator infeksiyanın səbəbi əvvəldən bakterial ola bilər. Ev şəraitində yalnız əlamətlərə baxaraq dəqiq səbəb demək etibarlı deyil.
Həkim diaqnoz qoyarkən xəstəliyin başlanğıcını, davametmə müddətini, hərarətin xarakterini, müayinə nəticələrini, risk qruplarını və lazım gələrsə laborator göstəriciləri nəzərə alır. Bu yanaşma həm lazımsız antibiotik istifadəsinin qarşısını almağa, həm də ağırlaşma riskini vaxtında görməyə kömək edir.
İmmun sisteminin rolu
İmmun sistemi virus, bakteriya və digər yad agentləri tanımaq və onlara cavab vermək üçün bir neçə səviyyədə işləyir. Dəri və selikli qişalar ilk maneədir. Leykositlər bakteriya və viruslara qarşı cavabda iştirak edir, antitel yaranması və immun yaddaş isə sonrakı qarşılaşmalarda müdafiənin bir hissəsidir.
Broncho-Munal barədə təqdimat materiallarında bakterial lizatlar immun cavabla əlaqələndirilir və respirator infeksiyalar mövzusunda qeyd olunur. Bu məlumat dərmanın hər respirator simptomda istifadə olunması anlamına gəlmir. Preparatın kimlər üçün uyğun olduğu, hansı yaşda istifadə edildiyi, ehtiyat tədbirləri və mümkün əlavə təsirləri istifadə təlimatı və həkim məsləhəti ilə dəqiqləşdirilməlidir.
Həkimə müraciət edilməli hallar
- Hərarət yüksəkdir, uzun çəkir və ya yenidən qalxır.
- Nəfəs darlığı, sinədə ağrı, güclü halsızlıq və ya göyərmə var.
- Qulaq ağrısı, üz nahiyəsində ağrı, irinli və ya qanlı ifrazat yaranır.
- Öskürək və ya burun axması uzanır, əlamətlər yüngülləşmək əvəzinə ağırlaşır.
- Uşaq, hamilə, yaşlı, xroniki xəstə və ya immun sistemi ilə bağlı problemi olan şəxsdə infeksiya əlamətləri var.
Antibiotik mövzusu niyə həssasdır?
Antibiotiklərin lazımsız istifadəsi həm fərdi pasiyent, həm də cəmiyyət üçün problem yarada bilər. Yan təsirlər, allergik reaksiyalar, bağırsaq mikrobiotasının pozulması və antibiotiklərə davamlı bakteriyaların seçilməsi bu risklər arasındadır. Buna görə respirator infeksiya zamanı antibiotik qərarı yalnız “hərarət var” və ya “öskürək var” prinsipi ilə verilməməlidir.
Bəzən pasiyent əvvəlki xəstəlikdə istifadə etdiyi dərmanı təkrar qəbul etmək istəyir. Lakin əvvəlki epizodla indiki xəstəliyin səbəbi eyni olmaya bilər. Həkim müayinəsi olmadan antibiotik başlamaq simptomları müvəqqəti dəyişdirə, diaqnozu gecikdirə və uyğun olmayan müalicəyə səbəb ola bilər.
Virus və bakteriya birlikdə necə rol oynaya bilər?
Respirator infeksiya zamanı vəziyyət həmişə “yalnız virus” və ya “yalnız bakteriya” kimi sadə olmur. Virus selikli qişanı zədələdikdən sonra bakterial ağırlaşma ehtimalı arta bilər. Bu səbəbdən həkim xəstəliyin gedişini, hərarətin davam etməsini, qulaq və ya üz ağrısını, bəlğəmin dəyişməsini və ümumi vəziyyəti birlikdə qiymətləndirir.
İmmun sisteminin cavabı da bu prosesdə rol oynayır. Dəri və selikli qişa maneələri, leykositlər, antitellər və immun yaddaş ayrı-ayrı mərhələlərdə iştirak edir. Bu mexanizmlər barədə məlumat pasiyentə xəstəliyi daha düzgün izləməyə kömək edə bilər, amma özbaşına diaqnoz və müalicə qərarını əvəz etmir.
Bu məqalə maarifləndirici xarakter daşıyır və dərman vasitəsinin istifadə təlimatını və ya həkim məsləhətini əvəz etmir. Virus və bakterial infeksiyanın fərqləndirilməsi, antibiotik və ya immun sisteminə təsir edən vasitə seçimi həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir.
